Dikkat yetersizliği, hiperaktivite ve dürtüselliğin tedavisi zor ama imkansız değil. Tedavi süreci oldukça uzun. Bu zorlu süreçte özellikle ailelerin sabırlı olması büyük önem taşıyor.
Dikkat yetersizliği, hiperaktivite ve dürtüselliğin iyileştirilmesinde çeşitli seçenekler vardır. Doğal olarak aileler çocuklarının bir an önce normal davranışlarına dönmesi beklentisini sürdüreceklerdir. Ancak, sorunun çözümü genellikle sabır gerektiren bir zaman sürecine yayılacağından, tedavi seçenekleri; uzman ve aile ile birlikte değerlendirilmelidir. Bu seçenekler; ilaç, davranış terapisi ya da bunların her ikisinin birlikte olması şeklinde karma bir yöntem olabilir. Yapılan çalışmalar, davranış terapisi ve ilaç terapisinin birlikte kullanılmasının en etkin yöntem olduğu görüşünde birleşmektedir. Tek başına ilaç tedavisinin etkisinin olduğu, ancak tek başına davranış terapisinin yetersiz kaldığı öne sürülmektedir.
OKUL ÖNCESİ Okul öncesi çocuklarda erken yaşta ilaç tedavisi aileler için anlamlı bir kaygı nedeni olur. İlaçların bu yaş grubunda kullanılmasının sakıncaları konusunda çok sayıda çalışma sürdürülmektedir. Ancak, ciddi uyum problemi olan çocuklarda ilaç tedavisine başvurmak gerekir. Yine de, bu erken yaş grubundaki çocuklarda, öncelikle davranış terapisine başvurulmalı. Yeterli sonuç alınamayacağı kanısı ke- sinleştiğinde, ilaç tedavisi eklenmelidir.
İLAÇLA TEDAVİ YÖNTEMİ Bugün için hiçbir tedavi yöntemi, dikkat yetersizliği, hiperaktivite ve dürtüselli- ğin kesin çözümü değildir. Çünkü bu durum kişinin yapısal özelliğidir. Tedaviden amaç; topluma adaptasyonunun mümkün olduğunca iyileştirilmesidir. Özellikle aile, sorunun çözümünün bu bağlamda olmak durumunda olduğunu anlamalı ve kabul etmelidir. Dikkat yetersizliği, hiperaktivite ve dürtüselliğin ilaç tedavisinde seçilenler; ge nellikle uyarıcı nitelikteki ilaçlardır. Bu nedenle, kullanımları kırmızı reçete ile sınırlandırılmıştır. Bu reçetelerde, 'uyuş turucu ilaçlara mahsustur' ibaresi yer almasına rağmen bu ilaçlar uyuşturucu değil, bilakis uyarıcıdırlar.
SAATİ İYİ AYARLANMALI Ayrıca, bu ilaçların bugüne kadar bağımlılık ya da bağışıklık yapıcı özellikleri olduğu konusu kesin olarak ispatlanmamıştır. Sonuç olarak, ilaçların yan etkileri kontrol edilebilir düzeydedir. Hekim kon- trolü altında kullanılmaları halinde, herhangi bir sorun ile karşılaşılmaz. İlaçların uyarıcı olmaları nedeni ile zaten uyku sorunu yaşamakta olan çocuğa akşam saatlerinde ilaç verilmesi öneril- mez. En iyisi ilacın dikkatin gerekli oldu- ğu okul saatlerinde verilmesidir. Bazı ilaçların uzun etkili olmaları nedeni ile saat değişiklikleri yapılabilir. İlacın uyarıcı olma özelliği dikkat anlamındadır. Aktivite açısından bir yan etkisi yoktur. Dikkatini toplayan ve çevresel uyaranlara yeterli süre ilgisini odaklayabilen bir birey zaten hiperaktif olamaz.
HERKESTE ETKİSİ FARKLI Her çocğu verilecek ilaç farklıdır. Bu tamamen, çocuğun beynindeki dikkat mekanizmalarının moleküler yapısı ile ilgili bir durumdur. Belki ilaç bile kullandırılmayabilir. O nedenle, tedavide tek bir yöntem olmadığı gibi, herkese aynı ilacın benzer etki göstermesi de söz konusu olamaz. Gerekli hallerde yetişkinler için piyasaya sunulmuş bir ilaç çocuğa önerilebilir.
YAN ETKİLERİ NELERDİR? Dikkat yetersizliği, hiperaktivite ve dürtüsellik tedavisinde kullanılan ilaçların en sık görülen yan etkileri genellikle basit yakınmalardır. Bu yakınmaların yaygın sebebi doz aşımıdır. Bunlar arasında sık olarak iştah azalması, uykusuzluk, kaygı (korku) artışı, huzursuzluk sayılabilir. Uyku ve iştah sorunları ilacın dozunu olduğu kadar saatini değiştirmekle de giderilebilir. Bazı çocuklar uyarıcı ilaçları hiçbir doz ya da saatte tolere edemez. Bu durumda di- ğer seçenekler düşünülür. İlaçların az da olsa ortaya çıkan ciddi yan etkileri uzmanın yakın kontrolünde olmalıdır.
OLUMLU SONUÇLAR Bazı çocuklarda ilaç tedavisi olağanüs- tü olumlu sonuçlar ortaya çıkarır. Aile, sorunun son bulduğu kanısına kapılır. Ancak, uyarıcılar çocuğun dikkatini bir süre için toplamasına yardımcı olur; dikkat yetersizliği, hiperaktivite ve dürtüselliği tedavi etmez. Zaten amaç; çocuğun çevreye uyumu ve akademik yeteneklerini ortaya çıkarmasına yardımcı olmaktır. İlaç tedavisine mutlaka davranışsal, duyusal terapi eklenmeli aile ve eğitimcilerinin çocuğa nasıl davranmaları gerektiği açıklanmalıdır.
