Tüp bebeğin 3 temel dönemi vardır: Birinci dönem yumurtalıkların uyarılmasıdır. Kadın yumurtalığı her ay bir yumurta büyütmek için programlanmıştır. Aslında her ay birçok yumurta büyümek için hazırdır. Ancak yumurtalıklardaki mekanizmalar, bu aday yumurtaların en iyi ve hormonlara en hassas olanının büyümesini sağlarlar. Tek yumurta büyümesi sayesinde, kadınlar kendi kendilerine hamile kaldıklarında, çoğunlukla tek bebek sahibi olurlar. Tüp bebekte kullanılan ilaç tedavileri ile verilen doza göre yumurta sayısı artar. Bu sayede daha çok yumurta sahibi olunur. Yumurta ne kadar çoksa, o kadar çok embriyo olacak ve iyi gelişmiş bebek bulma şansı artacaktır. Rahime ne kadar iyi gelişmiş bebek koyarsak, o kadar çok gebelik şansı oluşacaktır. O halde çok yumurta gebelik şansını arttıran faktörlerden biridir. Yumurtalıkların yumurta üretme kapasiteleri, ultrasonografi ile rahatlıkla anlaşılabilir. Vajinal yoldan yapılan ultrasonografi ile yumurtalıklarda, antral folikül denilen yumurta taslakları izlenir. Bu sayede doktor, tedavi sırasında kaç yumurta elde edilebileceğini tahmin eder. Yumurta taslağı sayısına göre, tedavi sırasında kullanılacak ilaç dozu belirlenir. Genel olarak iki tip tedavi şeması vardır. Biri uzun tedaviler dediğimiz, adetten önce başlanıp, adet gördükten sonra devam eden tedavilerdir. Bu tedavi yaklaşık 20 gün kadar sürer. Diğeri ise adet sırasında başlanır. Yaklaşık 8-9 günlük ilaç tedavisinden sonra yumurtalar toplamaya hazır hale gelir. Kısa tedaviler daha az strese neden olur. İlaçların çoğu, cilt altından uygulanır. Bu sayede kısa bir eğitimden sonra, hastalar ilaçları kendi kendilerine rahatlıkla uygulayabilir. İlaçlar temel olarak iki gruptur. Bir grup ilaç yumurta büyütmek içindir. İğneler yapıldıkça yumurtalar büyür. Yumurtalar istenilen büyüklüğe gelene kadar, vajinal ultrasonografi yöntemiyle takip edilir. Yeterli büyüklükte yumurtalar oluşunca da yumurtalar toplanır. İkinci grup ilaç yumurtaların büyüme esnasında, biz yumurtaların toplanması işlemini uygulamadan önce çatlamalarını engellemek içindir. Genellikle iki grup ilaç beraber kullanılarak, yumurtaların hazırlanması sağlanır. İkinci dönem yumurtaların toplanmasıdır. Bu işlem genel anestezi altında, hasta jinekolojik masada yatarken yapılır. Vajinal ultrason yardımıyla, bir iğne ile yumurtaların içinde bulunduğu foliküllerin tek tek içlerine girilerek, aynı damara girilip kan alınması gibi, yumurtalar toplanır. Folikül sıvıları tüpler içinde laboratuara verilir. Laboratuar ekibi bu sıvıların içinde yumurta arar. Gelen yumurtalar sayılır. Enkübatör denilen özel dolaplarda bekletilir. Enkübatörler anne vücudunu taklit eden yapılardır. Burada birkaç saat bekletildikten sonra, dışarı çıkartılarak etrafındaki hücre artıklarından temizlenirler. Temizleme işlemi bittikten sonra, eşinin hazırlanmış spermleri ile mikroenjeksyon işlemi yapılarak birleştirilirler. Mikroenjeksyon işlemi bittikten sonra yumurtalar tekrar enkübatörlere kaldırılırlar. Ertesi gün yumurtalar tekrar çıkarılarak mikroskop altında döllenme işleminin olup olmadığı incelenir. Beklenen, yumurta çekirdeği ile sperm çekirdeğinin birleşerek tek çekirdek oluşturmasıdır. Buna döllenme denir. Döllenen yumurtalara artık embriyo denir. Embriyolar oluştuktan sonra tek hücre bölünerek çoğalır. 2-4-8 hücreli evrelerden geçer. Sayılamayacak kadar çok hücre olduğunda morula dönemi denir. Daha sonra blastosist dönemi gelir. Blastosist dönemi embriyonun 5-6. gününe tekabül eder. Bu dönem vücutta da yumurtanın tüpte birleştikten sonra, bölünme evrelerinden geçerek rahme gelip yerleştiği dönemdir. Bu süre içinde takip edilen embriyolar, rahim uygun olduğunda, rahim içine nakledilirler. Bu işleme embriyo transferi denir.

HAZIRLAYAN
İstanbul Tüp Bebek Merkezi DİREKTÖRÜ
Kadın hastalıkları ve tüpbebek uzmanı
Op. Dr. Aret KAMAR