MODOKO'ya bir cumartesi günü gittik. Pırıl pırıl mağazalar, cazip kampanyalar, kaliteli mobilyalar, mahir esnaf, yetenekli üreticiler vardı. Tek bir müşteri yoktu!
***
MODOKO mort oldu
"Bir zamanlar çeklerimizi, senetlerimizi ücretsiz takip eden bankalar; şimdi dönüp şöyle bir yüzlerine baksak, neredeyse komisyon isteyecekler. Neden peki? Çünkü, vatandaşa dağıttılar kredileri, millet ödeyemez duruma düştü, şimdi üç kuruşluk komisyonlar bile önemli hale geldi. Şu Çekmeköy'e bir gidin... Villa cenneti oldu. İnsanlar 1 milyon dolar bastırıp villa satın alıyorlar, sonra bahçesine 10 liralık sandalye koyuyorlar. Yani piyasalardaki başıbozukluk, pompalama haberler, "Türkiye çok iyi büyüyor" yaklaşımları, tüketicide de psikolojik davranış dengesizliği yarattı. Bir insan, 1 milyon dolara aldığı villaya 10 liralık sandalye koyar mı, koyar. Benim, neden bir sandalyeyi 50 liraya sattığımı düşünemeyecek hale geldi müşteri kitlesi... Aslına bakarsanız, sadece villa satışları değil, ev satışları da patladı. Vatandaş konut kredilerine hücum etti, 10 yıllığına, 20 yıllığına borçlandı hiç düşünmeden. Şimdi o kredileri geriye ödeyebilmek için, her şeyinden kesiyor. Düşünün ki, yüz binlerce evin satıldığı bir ekonomide, mobilya sektörü yerlerde sürünüyor, bunun nasıl bir açıklaması olabilir başka?"
*** Haldun Bey bunları anlatırken ben de, zaman zaman kulağıma çalınan gerçekleri anımsıyorum. O konut kredileri ve o otomobil kredileri. Evet elbette konut sektöründe veya otomotiv sektöründe de yüksek satış olanakları aranacak ve gerekirse çok ucuz krediler ve uzun vadelerle, müşteri kitlesi cezbedilmeye çalışılacak. Fakat bunun da makul bir ölçüsü olması gerekmiyor muydu? Kredi dağıtan herhangi bir bankanın elinde, borçlar ödenemediği için haczedilmiş binlerce 2. el otomobilin birikmiş olmasının bir mantığı var mıdır? O zaman böyle kilitlenmiş bir piyasa ortamında, o otomobiller hangi bedellerle kimlere satılacak ki? Bu bir örnek sadece...
*** Erzincanlı Hüseyin Bey, az konuşuyor ama öz konuşuyor. Türkiye'de üretim lisansı almış olan bir italyan markasının bayiliğini yapıyor MODOKO'da. Dostça karşılıyor bizi. Birer çay söylüyoruz. Davranışlarından merak edip nereli olduğunu sorduğumda, "Yiğidin harman olduğu yerden" diyor. Gülüşüyoruz. Türkiye'de her yer yiğidin harman olduğu yer sayıldığından, "Neresi?" diye sorunca, "Erzincan" diyor. Kabul ediyoruz. Hayırlı uğurlu olsun. Kendi firmasından şikayetçi olmamasına karşın, Hüseyin Bey de durgunluktan şikayetçi. "Bugün cumartesi" diyor. "Şu çarşının haline bakar mısınız. Güya hafta sonları en iyi günlerimizdi. İyi de müşteri nerede? İnsanların harcayacak parası yok. Asgari ücreti düşünün. Vatandaş yeni eşyayı nasıl alacak? Yeni evlenen bir çift ne yapacak? Memur da yok, işçi de yok, esnaf da yok... Türkiye'de hali vakti yerinde zümre olsun olsun yüzde 10-15 olsun. Geri kalanlar nasıl mobilya alacak? Hangi parayla?" Aynı zamanda üreticilik de yapan Murat Bey'in mağazasında da benzer konular konuşuluyor. Murat Bey, 25 yıllık üretici... Aynı zamanda, üretimden doğrudan müşteriye satış da yapıyor. Onun altını çizdiği konular da benzer olmakla beraber, bir başka noktaya dikkat çekiyor; dürüstçe... "Elbette, dövizdeki oynamalar, hükümetin uyguladığı para politikaları bizim işlerimizi doğrudan etkiliyor. Siz hiç umulmadık zamanda dövizi bu şekilde zıplatırsanız, faizleri yükseltirseniz, bu kez tüketici tüketimden kaçıp, başının çaresine bakmaya çalışacaktır. Bizim sattığımız ürünler zaten, ihtiyaç sıralamasının başlarında değil ki! Bunlar temin edilmesi veya değiştirilmesi ertelenebilir ürünlerdir. Fakat doğruyu konuşmak gerekirse, geçmiş yıllarda bizim işimizi yapan esnafın takındığı tavır ve satış anlayışlarının da olumsuz etkisi vardır. Geçen gün bir müşteri geldi, ürünlerimize baktı ve beğendi. Almak istediklerini belirledi. Sıra geldi pazarlığa. Daha kafadan müşteri, bir mobilyacıya girdiği zaman, mutlaka büyük bir pazarlık yapması gerektiğini düşünüyor. Çünkü yıllar içinde böyle bir imaj oluşmuş. 'Mobilyacı' dediğin, sattığı malın üzerine yüzde 100 koymadan satmaz. O yüzden de yarı fiyatına almaya çalışmak gerekir. Oturdum anlattım, müşteriye. Artık kimse fahiş fiyatla mal satmayı düşünmez bile..."
*** MODOKO'yu peşimizde bırakıp çıkıyoruz çarşıdan. Doğrusu o ya, konuştuğumuz esnafın hemen hepsi aynı şeyleri söylediklerine göre, biz de önceden haber vermeden mağazalarına neredeyse baskın halinde gittiğimize göre, vaziyet aynen anlattıkları gibidir. Zaten görünen köy kılavuz istemez. Toplam 350 mağazanın bulunduğu pırıl pırıl bir mobilyacılar sitesinde, üstelik de bir cumartesi günü 350 müşteri bile yoksa, varın gerisini siz hesap edin... İzlenen İMF programları neticesinde, tüketimin kısılması, para darlığı, enflasyonun düşürülmesi hedefi falan derken, esnaf neredeyse bitkisel yaşama terk edilmiş. Bakalım fişini kim çekecek?
